[ Up ]

VietCatholic News. 26/5/2000 NHA TRANG Thầy sáu vĩnh viễn ḍng Phanxicô ngoài 80 tuổi đă tận tụy trong suốt cuộc đời để chăm sóc người bất hạnh nhất là người cùi tại miền Trung.

Thầy ḍng Phanxicô Tôma Huỳnh Thông đă 84 tuổi cho biết, săn sóc cho ngựi cùi nghĩa là giúp chữa lành các vết thương không những về tật nguyền thân xác nhưng c̣n phải nâng đỡ phần tâm linh “v́ họ thường cảm thấy cô đơn, hất hủi và bị khinh miệt trong xă hội”.

“Tôi đă học để thân t́nh đối xử với họ và điều quan trọng nhất là phải phục vụ họ trong bất ḱ thời gian nào và bất ḱ ở đâu”

Ngày nay, Thầy Sáu Thông thố lộ là Thầy đă trở nên“yếu dần và yếu dần”, vẫn c̣n đang làm việc tại một vùng gần Nha Trang nơi có khoảng 5800 đồng bào thượng Roglai và Ede, phần đông th́ nghèo túng và không biết chữ.

Công việc được khởi sự khi Thầy đă đáp lại lời kêu gọi của chính quyền vào năm 1989 là muốn di chuyển đồng bào thượng xuống vùng đồng bằng. Lời kêu gọi từ Đức Giám Mục Phaolô Nguyễn Văn Hoà thuộc giáo phận Nha Trang và chính quyền sở tại.

“Cách giải quyết của tôi không phải chỉ để nuôi họ ăn nhưng giúp họ tự lực cánh sinh bằng cách cung cấp cho họ một cơ sở qua các phương tiện sản xuất và trợ cấp xă hội”

Ông Gioan Baotixita Bộ Thành Khẩn, niên trưởng cộng đồng Roglai cho biết Thầy Sáu Thông đă giúp người Roglai xây nhà và đường xá để pḥng chống băo và lụt lội, đào giếng và mang điện về tới khu vực nàỵ

Cộng đồng của ông Khẩn có 173 người sống ở miền núi thuộc huyện Diên Khánh. Mồi gia đ́nh kiếm được chừng 20000 đồng trong một ngày tức khoảng 1.4 Mỹ Kim.

Thầy Sáu c̣n cho ḅ và các dụng cụ làm ruộng “Chúng tôi nợ Thầy hơn là nợ bố mẹ chúng tôi bởi v́ không có Thầy, chúng tôi phải trở lại cuộc sống nay đây mai đó”

Bà Bộ Thị Se, 70 tuổi thuộc một bộ tộc khác, nói thêm “Chúng tôi rất biết ơn Thầy Thông cho gạo, quần áo và tiền, nhất là trong những lúc dân làng lâm cảnh túng đói”. Bộ lạc này sống ở miền nam của Nha Trang gồm 145 người ở làng Se. Mồi năm nhiều người bị thiệt mạng v́ đi săn trong rừng.

Đức Giám Mục Hoà đă khen ngợi Thầy Thông đă tận dụng thời gian và sức lực phục vụ cho người nghèo “Hơn nữa, chính quyền địa phương cũng cảm thấy thoải mái để làm việc với người sùng đạo như Thầy”.

Thầy Thông đă kể lại khi Thầy gia nhập ḍng Phanxicô vào năm 1934, Thầy đă phục vụ cho người nghèo ở bất cứ nơi nào khi được chỉ định.

Thầy đă lập trại cùi Núi Sắn vào năm 1961 và trung tâm ba mẫu dành cho trẻ mồ côi và người già vào năm 1964, cả hai đều nằm ngoại ô của Nha Trang. Lúc ấy Thầy là Giám Đốc cho hai trung tâm này và giao lại cho chính quyền vào năm 1978 theo chính sách của Nhà Nước.

Bà Nguyễn Thị Kim Chính hiện thời là Giám Đốc trung tâm trẻ mồ côi và người già thú nhận rằng, chính quyền và nhân viên ở đây vẫn coi trọng Thầy v́ Thầy đă tự nguyện giao lại một trung tâm lớn với đầy đủ thiết bị mà vẫn không cảm thấy chua xót.

Thầy Sáu Phanxicô cũng đă thiết lập ba trạm y tế ở vùng hẻo lánh để chữa trị bệnh nhân cùi, để khám phá những căn bệnh mới và t́m cách ngăn ngừa sự di truyền của bện này.

Vào năm 1968. Thầy đă phá 150 mẫu rừng ở Suối Tân và xây dựng một trung tâm cho người cùi. Hiện nay trung tâm này là nơi cư ngụ của 120 gia đ́nh nghèo.

(Ngọc Loan)

 

 

NH̀N LUI

 

Đây là những chia sẻ của thầy Thomas Huỳnh Thông về cuộc đời và kinh nghiệm tu tŕ của ḿnh. Bài này được thực hiện dưới h́nh thức phỏng vấn trực tiếp, thu băng cassette và ghi lại. Bài này được phỏng vấn ngày 12 tháng 09 năm 1998.

Xin thầy cho con biết đôi nét về gia đ́nh, ông bà cố và anh chị em ?

Tôi sinh ra trong một gia đ́nh nghèo ở thôn Hữu Thành, Huyện Tuy Phước, cách B́nh Định 10 km, cách Qui Nhơn 8km. Cha và cả thân tộc bên nội là người lương, mẹ tôi là người công giáo. Trong nhà có 9 người con. Tôi là con út nên được cha mẹ thương chiều chuộng lắm. Cha mẹ nghèo nên tôi chỉ được đi học ở trường làng mà thôi. Khi tôi lên tám tuổi th́ được xưng tội rước lễ. Cha sở là cha Joseph Dạng kêu cha mẹ tôi đến hỏi : Tôi muốn nuôi thằng này, ông bà nghĩ như thế nào ? Mẹ tôi không muốn v́ có ḿnh tôi là nhỏ hơn hết, nhưng rồi sau cũng đồng ư. Cha đem tôi về nuôi và cho đi học. Sau đó năm 1927 cha đổi về nhà trường dạy chữ nho cho các chú. Năm 1933, có cơn băo lớn sập nhà cửa, Đức Cha cho đi xuống nhà trường lớn ở tạm.

Làm sao thầy biết được Ḍng Phanxicô ?

Trong thời gian ở tạm, chúng tôi mượn mấy quyển sách trong tủ sách của các thầy về coi. Tôi lượm được cuốn Tiểu Kỳ Hoa nói về Cha thánh Phanxicô. Thấy tôi coi sách, ông cha ḍm ḍm rồi hỏi : mày coi sách này để làm ǵ vậy ? Tôi trả lời : con cũng muốn đi tu như ông thánh này. Ông hỏi : Mày đi ḍng này được không ? Ḍng khó khăn, nghèo, phải đi xin ăn. Mày đi xin được không ? Tôi trả lời được. Sau đó cha mới nói chuyện với các cố tây : nó lượm được cuốn sách, đọc rồi muốn đi tu Phanxicô. Thế là ông cố mà chúng tôi hay xưng tội nói với tôi : Ḍng đó khó, không đi được đâu ! thôi đi ḍng dễ nhất là ḍng địa phận – Ḍng Giuse. Tôi không muốn. Đến năm 1934, có sáu thầy lư đoán sắp chịu chức linh mục, cha bề trên mời cha Maurice Bertine ḍng Phanxicô đến giảng cấm pḥng. Tôi thấy ổng mặc cái áo nâu, cột cái dây, đeo xâu chuổi, đội cái lúp. Tôi ḍ hỏi biết ổng ở ḍng Phanxicô là tôi mừng lắm. Quả thật ư Chúa định cho tôi đi tu ḍng này. Tôi năn nỉ xin ông cố tây cho tôi gặp. Ổng nói : mày có biết tiếng tây đâu mà gặp. Tôi nói nhờ cha giúp. Đến ngày cuối của tuần giảng ổng hẹn cho tôi gặp sau giờ ăn cơm trưa. Khi vào gặp, tôi cúi xuống hôn tay ổng, ổng đỡ tôi dậy rồi làm dấu thánh giá trên trán tôi. Tôi nghĩ rằng ổng muốn rồi đây. Ổng hỏi tôi năm nay mấy tuổi, học hành thế nào. Tôi kể được ông cố tây đỡ đầu học tiểu học, bây giờ muốn học tiếp th́ phải xin ra Qui Nhơn. Nhưng mà tôi học kém. Ngày xưa các cố tây thấy cha tôi người lương, sợ đức tin của tôi không vững nên mới cho tôi về. Trong lúc nhà cửa bị băo táp sập, tôi mới được trở về ở với ông cha lại. Cha già nói nhà ḍng của ổng ở bên Nhật, nay ổng muốn lập nhà ở Việt Nam, đang xây cất nhà ở Vinh chưa xong. Ổng hứa khi nào xây cất xong, ổng sẽ gởi thư cho tôi và gọi vào ḍng. Ngày 24 tháng 5 năm đó, ổng gởi thư cho ông cố tây nói rằng : mời Thông ra nhà ḍng. Ông cố báo tin rồi nói với các bà soeur may áo quần cho tôi. May cho tôi hai bộ áo quần, một áo dài trắng và một áo dài đen, sắm cho tôi một cái vali nữa. Cha già cho tôi về thăm gia đ́nh và xin phép đi tu. Lúc đó tôi cảm thấy do dự, nữa muốn đi nữa muốn không. Tôi đi chào các bà phước và nói rằng : lúc trước th́ con muốn đi lắm nhưng sao bây giờ không muốn đi nữa. Các bà mới nói : ma quỉ nó phỉnh đó. Bây giờ con cứ về thăm cha mẹ rồi đi. Tôi về thăm cha mẹ ở cách Qui Nhơn khoảng 8 cây số. Tôi nói với mẹ tôi đi tu. Mẹ tôi ôm tôi rồi khóc. Mẹ hỏi tôi đi tu như vậy th́ đi lâu, đi xa như thế nào. Tôi nói đi khoảng tám chín trăm cây số, đi ra ngoài bắc. Mẹ tôi hỏi con đi rồi khi nào con mới về. Tôi nói con không biết được v́ đi tu ḍng đó cũng không được về đâu. Tôi đi chào bà con. Ngày 28 tôi trở vô. Ông cha đi với tôi trên xe kéo đến ga xe lửa. Hai cha con tâm sự, đến lúc chia tay hai cha con oà khóc. Khi đó tôi không muốn lên tàu nữa, nhưng ông cha nhẫn nại dắt tay tôi đẩy tôi lên tàu. Tôi đi xe lửa ra Vinh. Đến nơi tôi hỏi xe kéo về nhà ḍng. Đến cổng nhà ḍng, có bao nhiêu đồ bà phước gói để mang đi ăn dọc đường, tôi cho xe kéo hết. Ông thầy tây Jean Maria ở trong nhà thờ ḍm thấy tôi biết tôi đi tới nhà ḍng th́ ra mở cửa cho tôi vô, dẫn tôi vào trong một cái pḥng rồi đi mời cha bề trên Joseph Vermeulain. Thấy ông giống cha Maurice tôi gặp ở Qui Nhơn tôi mừng. Ổng vui vẻ lắm, ổng nói được tiếng Việt Nam, ổng nói con ở đây rồi tối cha sẽ cho người nói chuyện với con. Ổng đi rồi, tôi lại ngồi khóc, khóc đến nỗi không ăn được ǵ cả ! cả một ngày không ăn ǵ cả, chỉ cứ ngồi khóc. Tối lại có một ông thầy tây và ông thầy Jean Baptiste đến hỏi chuyện. Ông thầy tây th́ ít biết tiếng Việt nên không hỏi ǵ nhiều, thầy Baptiste nhà cách đây 3 km, mà mỗi lần nhớ nhà ổng cũng khóc. Nghe ổng nói tôi mủi ḷng lại khóc. Có ông thầy tây khác, sau tôi biết tên là thầy Archange, vô ra dấu ngăn hai ông kia đừng có hỏi nữa. Ổng dắt tôi ra chơi vườn có chim có cây. Sáng hôm sau cha bề trên nói tôi cứ nghỉ thêm một hai ngày nữa. Ổng đưa cho một quyển sách Luật thánh Phanxicô. Tôi chỉ coi qua v́ đă được coi ở nhà. Cuốn sách đó cha Maurice mang theo để giới thiệu và kêu gọi. Mấy ngày đầu cha bề trên dắt tôi vô nhà thờ đọc kinh và dắt tôi vô nhà cơm. Mấy ngày sau cha bề trên dắt tôi ra chỉ cho ông thầy Michel và bảo giúp thầy đó trồng cây chuối, cây cam trong vườn. Thầy Michel nói giọng Nghệ An lúc đầu tôi chẳng hiểu ǵ mà cũng chẳng dám hỏi. Chừng một tuần cha bề trên gọi lên và hỏi con có mến cha thánh Phanxicô, mến ḍng Phanxicô không ? Tôi nói có. Ổng hỏi: Con có làm việc được không ? Tôi nói : thưa cha con chưa quen công việc, nhưng rồi con sẽ cố gắng làm được. Ổng nắm tay xem tay tôi thấy nó chai chai phồng phồng lên. Ổng nói bây giờ con đi vô giúp ông thầy tây ở trong nhà thờ. Vô giúp ông thầy quét nhà, lau chùi bàn ghế. Ông thầy chỉ biết nói một vài tiếng Việt, ổng ra dấu bày cho tôi cách dọn áo lễ như thế nào. Tôi làm ở đó khoảng bốn năm tháng th́ cha bề trên gọi lên cho tôi mặc áo nhà thử và đi Thanh Hoá giúp để các chú. Tháng 7 năm 1937 cha bề trên kêu tôi cùng thầy Dominique, Michel và Gabriel về vô Nhà Tập. Cấm pḥng mấy ngày rồi trưa 14 tháng 7 được mặc áo nhà tập. Khi đó tôi thấy phấn khởi lắm, ḿnh được mặc y phục giống như ông cha. Trong lớp tôi là người nhỏ nhất, là út. Thời gian nhà tập tôi giúp nhà thờ, đúc bánh lễ rồi ra giúp nhà cơm. Năm sau cha bề trên gọi lại bảo dọn ḿnh, cấm pḥng rồi cha cho khấn. Ngài đưa cho bao thơ và hai tờ giấy, bảo viết thư báo cho ông cha tây và ông cha giúp tôi đi tu và xin cầu nguyện cho được ơn bền đỗ. Sau đó các cha cũng viết thư trả lời và hiệp ư cầu nguyện cho tôi. Đến khi khấn rồi, cha bề trên mới hỏi : bây giờ khấn rồi, con có ước muốn ǵ ? Tôi thưa với cha : Con ước muốn làm linh mục nhưng không được, vậy xin cha cho con đi học làm y tá. Ổng đồng ư, cho tôi đến học với ông bác sĩ tây, nhờ ông bác sĩ này chỉ vẽ thuốc men. Cứ mỗi tuần đi sang bệnh viện học, đến hết một năm th́ ông bác sĩ cấp bằng cho. Sau này khi khấn trọn, tôi ước muốn đi học thêm, nhưng bề trên nói : Bây giờ ở trong nhà cần chúng tôi đi xin của bố thí cho nhà ḍng. Năm 1939, nhà Nha Trang làm gần xong. Tôi và 3 thầy khác là Louis, Didace và Jean Baptiste được cử vô Nha trang coi nhà, coi thợ thầy, coi dụng cụ. Chừng sáu tháng sau th́ pḥng ốc, giường chiếu được sắm sửa đầy đủ. Khi đó lớp nhà tập đầu tiên gồm 4 người là cha Phổ, cha Mân, cha Toàn và thầy Hồ Tá Trung chuyển vô Nha Trang. Năm 1941 th́ bề trên kêu tôi khấn trọn đời. Tôi được khấn trước bốn tháng. ? Dịp khấn trọn đời đó gồm những ai ? Khấn trọn đời có : Raphaen, Michel, Gabriel, Thomas, Gioan và Dominique. Ở Nha trang cho đến khi Nhật đảo chính tôi về Vinh lại. Một năm sau lại trở vô Nha trang, lần này th́ đông hơn. Tôi ở Nha trang cho đến năm 1956, bề trên gọi 6 anh em vào Thủ Đức : cha Agnellô, cha Bộ, tôi, Louis, Gabriel và Jean Baptite. Cả thảy năm thầy với hai cha vào để soạn nhà. Sau hè các chú tựu về đây hết. Bề trên chỉ định tôi gác cổng, nhà thờ, nhà cơm, vườn bông tôi kiểm soát hết. Có mười một cha, dọn áo lễ, dọn bàn thật khó nhọc. Khi các chú về th́ khách liên tục, chạy lên chạy xuống thiệt đủ mệt.

Thầy bắt đầu giúp người cùi từ lúc nào ?

Năm 1960, cha Alix coi nhà cùi ở ngoài Nha trang. Khi đó ổng giúp cộng sản nhiều, thành ra người Pháp phản đối, họ xin bề trên cho ổng về Pháp hay đi một nơi nào khác. Các cha cũng xét thấy ổng làm việc ở đó đă 10 năm rồi nên cho ổng về Pháp nghỉ. Sau khi ổng đi th́ tôi về đó để thay thế ổng. Khi đó tôi đang lo làm vườn trồng bông th́ cha Phổ (hiện làm bề trên) kêu tôi vô. Cha nói : Ban Cố Vấn của ḍng muốn nhờ thầy về Nha trang. Tôi th́ tôi nghĩ v́ cái cô hay vô đây nè, mỗi khi tôi làm vườn cô ta hay ra đứng nói chuyện, thành ra cha Phổ thấy nên ngài kêu tôi về chăng. Tối lại, rửa tay chân rồi lại gặp ngài : thưa cha, cha thấy con nói chuyện với cô đó nhiều quá rồi nên cha nói...? cha nói không, coi thư nè, về có việc ǵ quan trọng đó. Lúc đó ḿnh cũng thấy nong nóng trong ruột, đang ở đây làm việc ngon lành th́ kêu đi về. Tôi đi về đọc kinh, vừa lội bộ vừa đọc kinh xin Chúa cho biết con có tội ǵ mà Ḍng phạt hay cái ǵ đó th́ con cứ vui ḷng, nhưng mà con không có tội ǵ hết đó. Khi về Nha trang thấy các cha mừng lắm, tiếp đón tử tế, hỏi thăm. Xong rồi cách một tuần cha Alix về Pháp, ổng ra đứng giữa nhà cơm, xin anh em cầu nguyện cho ổng về Pháp nghỉ phép trong một thời gian ngắn rồi ổng trở lại. Trước đó cha Maurice hỏi cha An : cha Alix đi th́ ai thay thế ? cha An chỉ định tôi. Lúc này tôi mới biết ḿnh được kêu về để ra giúp trại cùi. Khi ra giúp trại cùi thầy Clement dẫn đi chỗ này chỗ kia , gặp Tỉnh, gặp xă hội, gặp những người trực tiếp giúp hai nhà, gặp những người bán gạo, bán củi cho ḿnh. Năm 1962, thầy Clement đổi đi, chỉ c̣n Thomas  bơ vơ có một ḿnh. Tôi phải tập lái xe đi xin xỏ cái này cái kia đem về. Sau này có nhà Du sinh, tôi lái xe chở đồ lên cho rồi xin rau, xin đồ trên đó chở về. Bữa nào lên cũng đầy xe mà về cũng đầy xe. Cứ mỗi tháng đi một lần. Lúc đó cha Hồ làm bề trên trên đó. Lúc đầu mới ra làm ở trại cùi, thấy nó hôi hám th́ ḿnh không chịu nỗi. Tôi suy nghĩ trong những lúc đọc kinh cầu nguyện : nếu ḍng đă chỉ định cho con làm việc này th́ xin Chúa giúp con, yên ủi con phần nào để khỏi nghe mùi tanh hôi đó. Hai ba lần sau th́ không nghe nữa. Nhưng bệnh nhân đau, la lối ban đầu ḿnh cũng để tâm. Trong pḥng luôn có chừng mươi trái cam để đến khi họ la lối th́ ḿnh đến yên ủi, lột cam cho họ ăn. An một hai tép là hết la hà, khi đó ḿnh yên ủi họ. Một năm sau tôi đi thăm mấy trại cùi do cha Alix và thầy Clement để lại. Khi đó chỉ là những mái tranh rách nát thôi. Anh em đi theo tôi hay các bác sĩ đều nói nên làm một cái nhà để mà hàng tháng đến khám bệnh. Khi đó tôi ngồi tôi nghĩ, tôi tŕnh lên với các cha cố vấn, rồi tôi đi gặp ông Tỉnh. Trại ở đâu th́ gặp ông Tỉnh ở đó. Gặp ông Tỉnh Phan Rang, ông Tỉnh Tuy Hoà. Tôi làm đơn gởi cho Xă hội, Y tế, Tỉnh trưởng. Ḿnh làm đơn kể về bệnh cùi pḥng ốc không có, bác sĩ phải đứng dưới bóng cây khám bệnh, bệnh nhân th́ nhiều người bệnh nặng quá tội. Thế là họ cho ḿnh đất và cho tiền. Ḿnh về bàn với anh em không nhận tiền nhưng xin đổ đất và kiến thiết cho ḿnh. Bên Kiến thiết họ đ̣i ăn tiền, tôi nói ông Tỉnh chỉ thị cho họ, chỉ ba tháng sau là có nhà. Trước hết là 3 nhà : Phan Rang, Phan Rí và Tuy Hoà, rồi mới về xây cất ở nhà trại cùi thêm. Năm 1964 tôi đập hết các nhà bị nứt để làm lại. Khi đó có Mỹ đến ḿnh xin cũng dễ. Ông Tỉnh trưởng lâu lâu cũng nhờ ḿnh giúp cho mấy chai rượu lễ, ḿnh cũng giúp nên ổng cũng dễ. Xin cái ǵ ông cũng chấp nhận hết cả. Làm cơ sở từ thiện cái ǵ chúng tôi cũng đi xin hết. Ở trại cùi mà ! cho nên ḿnh làm việc này phải có tinh thần bao la, nhẫn nại, nhịn nhục, khiêm tốn. Ḿnh đến với họ, nhờ Thiên Chúa thúc đẩy họ, họ sẽ giúp ḿnh. Chứ c̣n ỷ lại ta đây là không được. Cho nên tôi nhớ lại tinh thần Phanxicô là nhẫn nhục, khiêm tốn, cứ xin là họ sẵn sàng giúp ḿnh.

Trong khi làm việc, rồi tiếp xúc với các cấp như Tỉnh Trưởng, về lâu về dài, thầy có thấy ảnh hưởng đến tinh thần ḿnh, đến tính hèn mọn của ḿnh không ?

Tôi nghĩ ḿnh cứ cầu nguyện trước khi ḿnh đến gặp họ th́ thấy họ vui vẻ. Khi thấy họ vui ḿnh mới thủ thỉ, mới tŕnh bày với họ cái ḿnh thiếu, thành ra tiếp xúc dễ dàng. Như ông Ngô Đ́nh Diệm ai dám gặp ổng. Tôi vô xin gặp lính nó không cho. Sau đó ông tá Trọng nói nó cho tôi vô. Ổng nói cha xin vô gặp, ông Diệm cho gặp. Lúc đầu ổng tưởng tôi là linh mục, ông bắt tay và hôn tay tôi chớ. Tôi gặp, rồi tôi thủ thỉ với ổng. Ổng nói : trại cùi nằm sát đường quá, tôi đi kinh lư, tôi thấy không được, bây giờ phải dời vào khu Núi Sạn đó. C̣n cái nhà dường lăo ở trong nhà ḍng th́ đưa ra ngoài này. Tôi thưa với ổng : thưa ông tướng, nhà ḍng của tôi bây giờ quá nghèo! Ổng nói : tôi biết chứ, tôi biết ḍng các thầy đi xin ăn phải không. Bây giờ tôi chỉ thị cấp cho tám trăm ngàn để sửa nhà – tám trăm ngàn hồi đó là lớn lắm – rồi mặt khác thầy đi đến Bộ Y tế, Bộ Xă Hội. Bảo đi đến đâu tôi cũng đi càn hết. Họ biểu làm chương tŕnh, dự án bao nhiêu gỗ, bao nhiêu xi-măng. Khi đó kiến thiết mà kư rồi th́ gửi vô đây. Gởi vô, bọn khai thác ở Buôn Mê Thuộc nghiệm thu, họ cho hết. Bạo dạn ngay, báo tin là đă xin được. Thành ra cơ sở ngoài đó lớn. Chúa giúp ḿnh mà.

Đi xin như vậy thầy có ngần ngại không ?

Ngại ǵ, ḿnh quen rồi. Khi khấn trọn đời nhà ḍng bắt phải đi xin, đi xin trong các làng mạc. Cái kiếp đi xin quen rồi. Xin mấy ông nhà nước, mấy ông lớn này th́ bạo dạn hơn v́ ḿnh làm cho cơ sở từ thiện. Cha Agnellô nói : Thomas bạo dạn lắm ! C̣n cha An ổng nói : Đừng có xin nhiều quá rồi mấy ông sĩ quan họ thấy họ phê b́nh ḍng Phanxicô bởi v́ chưa ai được vô Dinh Tổng Thống mà thầy vô ! Tôi nói : Thưa Cha Tổng thống cũng là người, mà con đi ăn xin th́ con cứ vô, hổng cho th́ thôi chứ !

Năm 1975 giải phóng vo, thầy có sợ không

Đầu năm 75 tôi được Hội người cùi Quốc tế ở Thụy Sĩ cho đi tham quan các nước trong vùng Đông Nam Á. Mồng hai tết lên tàu bay, sang Singapor nghỉ ngày đêm rồi qua Ấn Độ. Chương tŕnh là đi 29 ngày nhưng chỉ đi có 15 ngày rồi về. Nghe đánh mau quá nên phải về sớm. Về đến nơi th́ nghe giải phóng đến Tuy Hoà rồi. Ở Nha Trang lúc đó chộn rộn lắm, cướp bóc bắn giết ghê lắm ! Thời gian đó thầy Phêrô đang giúp tôi ở trại cùi. Thầy Phêrô thấy người ta chạy quá nên ổng cũng chạy theo đứa em xuống ghe. Về tôi vội chạy đi kiếm. Ra bến xóm Bóng, thấy ổng dưới ghe tôi gọi lên đi về. Tôi nói : chạy cái ǵ, ḿnh thầy tu mà chạy. Tḥi buổi bằng yên th́ xung phong giúp người cùi, thời buổi loan lạc anh bỏ chạy sao coi được ? Khi đó các cha bên nhà ḍng ai cũng sợ. Tôi lấy xe gắn máy chạy qua Đức Cha chào ngài. Buổi tối đó tôi ở lại nhà ḍng, nói chuyện với các cha. Sáng sớm hôm sau tôi chạy lên trại cùi và nhà dưỡng lăo. Khi thầy Phêrô bỏ đi, gạo thóc bị người ta vô xúc, thuốc men, tiền bạc bị lấy hết. Trong kho chỉ c̣n đúng có hai bao. Chiều hôm đó 3 giờ đoàn thiết giáp ngoài đèo vô cắm cờ đỏ sao vàng. Anh em ở Lạc Thiện cũng như ở trại cùi hớn hở lắm, cứ chạy ra coi…nhà th́ hết gạo, bây giờ ḿnh biết nhờ ai ? Tôi liều xách xe Jeep, xé 1.2 m vải trắng rồi dán hồng thập tự, cùng với hai anh thanh niên cùi chạy ra thành phố, ai cũng khiếp, nhưng ḍm kỹ th́ thấy ông thầy ḍng. Qua thành phố thấy thanh niên tự vệ, thằng nào cũng hai ba cây súng, nghinh nghinh nh́n ḿnh, ḿnh cũng sợ nó bắn ḿnh. Tôi chạy qua Đức Cha : thưa cha, bây giờ gạo sắp hết. Đức cha cho năm bao và một két dầu ăn. Tôi chạy vô chùa lớn, các thầy cho 10 bao và 300 đồng. Thế rồi chạy về, bỏ đồ xuống, tôi lại chạy tiếp đến các thương gia, những người trước đây bán đồ cho ḿnh. người cho năm bao, người cho ba bao, đầy xe rồi lại chạy về. Tôi lại chạy đến các nhà ḍng : ḍng Chúa Cứu Thế, ḍng các bà Notre Dame, các bà Vinh sơn. Mới có 3 ngày được sáu xe. Xe th́ kéo rờ- mọc, cắm cờ hồng thập tự chạy khắp thành phố. Khi giải phóng vô rồi, tôi cầm danh sách hai trại, mặc áo ḍng, cắm cờ hồng thập tự chạy vào Toà Tỉnh xin gặp ông Tổng Quản. Lính nó không cho vô, sau may ổng thấy, ổng kêu ḿnh vô, bắt tay, ổng chào. Ổng nói ổng nằm vùng. Qua vài câu xă giao, tôi vào thẳng vấn đề : chúng tôi giúp cho trại cùi có 135 khẩu và nhà dưỡng lăo 98 khẩu, bây giờ chúng tôi hết gạo. Tôi đưa cho ổng danh sách bệnh nhân. Ông kêu ba ông nữa vào bàn hỏi. Sau đó ổng hẹn trưa mai qua,. Hôm sau qua th́ thấy xe đă sẵn sàng rồi. Ổng cho nhà dưỡng lăo 3 tấn và trại cùi 4 tấn gạo. Ổng kư giấy cho người chở đi. Ḿnh đi trước dẫn đường. Đến trại cùi nó sợ không dám vô, ḿnh cho anh em cùi ra vác vô. Rồi qua bên Dưỡng lăo th́ nó thấy rơ người què, người lết, người đui…lần sau tôi lên xin tiền, họ chuyển sang bên thương binh xă hội, tôi sang đó, họ lại đ̣i danh sách, rồi hỏi : ai đứng ra lo. Tôi nói tôi lo. Rồi họ hỏi : một ḿnh anh đứng lo như vầy đâu có xuể. Tôi nói có người phụ tá của tôi. Th́ ḿnh cũng nói có hai ba nữ tu của ḍng chúng tôi, mà thất sự khi đó chưa có. Hai ngày sau ḿnh mới đưa vô 3 chi FMM bên trại cùi và 3 chị bên tại Dưỡng lăo. Khi đó mấy chị thất nghiệp, bỏ Qui Hoà để chạy vô Sài-g̣n. Tôi cho chị Michel chạy ra kêu các chị về, đừng bỏ nhà mà đi, bỏ mà đi là mất hết. Bảy tám chị lại ra, ngủ ở Lạc Thiện một đêm, Thomas nói chuyện và bày vẻ cho. Do đó các bà mến Thomas lắm. Giải phóng họ kêu ḿnh là quản đốc chứ không phải là giám đốc. Sau đó một thời gian Thương Binh Xă hội tỉnh và cả Công An phối hợp, mời ra Rù Ŕ họp. Họ nói bây giờ một ḿnh ḿnh kiêm hai nơi th́ khó phát triển được. Vậy một ở đây, hai là trại cùi anh chọn nơi nào. Tôi trả lời c̣n phải hỏi lại ḍng chúng tôi v́ ḍng đưa chúng tôi ra chứ không phải chúng tôi tự làm. Bữa sau ḿnh họp anh em, anh em không ai muốn ra Lạc Thiện cả v́ ở đó già cả, đui què… Không ai ra Lạc Thiện th́ Thomas phải gánh. Tháng 10 th́ họ họp bàn cho tôi nghỉ hưu v́ đă 60 tuổi. Ngày 3 tháng 10 họp bàn giao, kiểm kê mọi sự, tôi nhận được giấy của Thương Binh Xă hội cho nghỉ hưu. Cha Lư nghe th́ vội rước về để khỏi bề trên rút về nơi khác. Sau đó hỏi cha Agnello ổng nói được, thầy Thomas cứ về đó ở với cha Lư đi. Ngày 13 tháng 11 năm 80 tôi về Cư Thịnh. Về đó tôi cứ tiếp tục giúp cho đồng bào nghèo băng bó vết thương, chích thuốc, rồi làm công tác từ thiện giúp cho bất cứ tôn giáo nào, thành ra mọi người họ cũng mến…  Như vậy ơn gọi làm việc với người cùi, với người nghèo là hoàn toàn t́nh cờ. Ban đầu do bề trên chỉ định, chứ ngay từ khi vô ḍng, thầy đâu đă khám phá ra ơn gọi của ḿnh là như vậy . nhưng khi tiếp xúc dần dần th́ thầy thấy đây là cái hướng mà Chúa muốn ḿnh đi vào, thể hiện đời sống người Anh em Hèn mọn.  Đúng là cái ước muốn ban đầu không phải là do ḿnh ước muốn. Ḿnh đọc trong sách báo nói về cha thánh Phanxicô và người cùi ǵ đó. Tôi nghĩ cha thánh Phanxicô giàu có làm được mà ḿnh hổng làm sao được ! Rồi cứ giúp người nghèo, băng bó vết thương cho người nghèo… v́ lẽ đó tôi xin đi học y tá. Nếu tôi không giúp được linh hồn th́ cũng giúp được thân xác họ. Ước mơ và ư nguyện của tôi là vậy. Bề trên đồng ư cho tôi đi học. Nhưng có điều nguyện ước là của ḿnh, nhưng Chúa lại hướng cho ḿnh là một việc khác. Có điều đợi Chúa chỉ hướng cho ḿnh là không được, bởi v́ Chúa đâu có cầm tay dắt ḿnh đi làm việc đó. Nhưng khi ḿnh đến với họ, thấy họ kêu khóc, thấy họ đau khổ, ḿnh cảm thương họ. Thấy những người bệnh tật, đui, què, lết th́ ḿnh cám ơn Chúa đă ban cho ḿnh đầy đủ mọi cái để nh́n thấy mọi tạo vật mà ngợi khen Chúa. C̣n những người này th́ sao ? cho nên ḿnh phải chia sẻ với họ. Làm cái công việc từ thiện này phải nghĩ ḿnh, nghĩ họ th́ ḿnh mới muốn làm. Mà khi tra tay làm th́ phải làm cho được việc. Cho nên làm v́ ḷng yêu mến chứ không phải v́ công này ơn kia…

Khi bắt tay vào việc, thầy có cảm thấy ḿnh không được trang bị khả năng chuyên môn, chẳng hạn như khả năng tổ chức quản lư…thầy có thấy khó khăn nào không ?

Có, lúc đầu ḿnh rụt rè, ḿnh sợ chẳng hạn như khi giúp cho người cùi…thuốc men cùi khó chứ không phải dễ đâu, không phải là lấy cái ǵ uống cũng được. Do đó tôi phải học hỏi nghiên cứu các bác sĩ chuyên môn. Có ông bác sĩ Ba chỉ vẽ tận t́nh thuốc nào công phạt ra sao. Rồi dần dần ḿnh thấy kết quả, ḿnh thích và yêu mến công việc đó. Khi làm được rồi tôi cám ơn Chúa đă ban cho tôi cái khả năng để giúp đỡ cho người khác được việc. Rồi cầu xin cho ngày mai ḿnh cũng làm được như vậy, ngày mốt ḿnh cũng làm được như vầy. Hằng ngày ḿnh cứ cầu xin Chúa giúp ḿnh. lời nói việc làm của ḿnh trở nên lời cầu nguyện. Đó là điều ḿnh ước muốn. 

Trong thời gian làm việc như vậy, thầy phải sống xa cộng đoàn , một ḿnh bơi giữ bao nhiêu công việc, thầy cảm thấy tự do hay thầy cảm thấy…

Thấy cô đơn chớ. Cô đơn chứ không tự do đâu. Khi chưa giải phóng, “ho” cứ vô phá cái này, phá cái kia, mọi người trong trại sợ sệt. Tôi mới xin nhà ḍng ra ở đó một tuần 3 đêm, rồi ḿnh chiếu phim cho anh em coi. Tôi ở lại và rủ thêm anh em ra giúp, đầu tiên là cha Toàn, sau đó cha Có. Cho nên việc ǵ ḿnh làm ḿnh có anh em để bàn hỏi thêm…

Khi làm công việc xă hội, thầy có gặp sự bàn lui, sự chống đối của anh em trong cộng đoàn hay không ?

Cộng đoàn có bàn tới việc đó, cử anh em có khả năng ra giúp. Ḿnh chỉ là trung gian mà thôi. Thành ra cá nhân của ḿnh là của nhà ḍng. Công việc cái ǵ buồn bă chán nản th́ về nhà ḍng thủ thỉ với anh em để anh em khuyên bảo cái này cái kia. Nhưng thật ra ḿnh phải suy nghĩ cân nhắc trước khi ḿnh làm. Chuyện ǵ trục trặc th́ mới cần bàn hỏi với bề trên hay một cha khôn ngoan nào đó. Rồi sau đó họp với ban quản trị nơi đó rồi mới ra tay làm. Thật sự cám ơn Chúa là chưa có ǵ thất bại. Bây giờ ḿnh làm công việc giúp tông đồ xă hội miền núi cũng vậy cũng vậy. Anh em thỉnh thoảng có người nói tội chi ḿnh làm cho người khác hưởng. Câu nói đó tôi không thích. Ḿnh không nên hỏi ḿnh làm cho ai nữa. Ḿnh làm v́ Chúa đó. Người nào cũng là h́nh ảnh của Chúa đó, ḿnh làm để giúp họ. Chứ c̣n nếu cứ suy nghĩ làm việc này cứ như trồng cái cây nhỏ, ḿnh già rồi đời nào ḿnh được hưởng, chỉ để cho người khác hưởng thôi, tội chi ḿnh trồng. Suy nghĩ như thế th́ ai làm …Về bàn với anh em, anh em nói : một ngày nào đó Nhà Nước lấy mất ! Nhà Nước lấy th́ hẳng hay, chứ ḿnh c̣n sức là ḿnh phải làm. Thoms có cái tính đó, thành ra như chống đối mà không phải chống đối.. ḿnh nói rơ cho anh em ḿnh làm cái ǵ cũng để làm sáng danh Chúa và nó sẽ mở mang phát triển, chứ tự ḿnh làm, ḿnh lấy sức đâu ra mà làm… Thomas được Chúa thương. Mỗi khi cầu nguyện đều cầu nguyện xin Chúa giúp con trong mọi bước đường con đi, lời con nói, việc con làm. Khi gặp điều ǵ trục trặc, ḿnh lại chạy đến cùng Chúa, ḿnh nói lại, cũng như nài xin Chúa ban cho ḿnh vậy !

Đến nay ở tuổi tám mươi, thầy Thomas c̣n ước ao sự ǵ không ?

Không ! Bây giờ chỉ tiếc là cặp mắt thôi, cặp mắt ra nắng bị chói, tự ḿnh đi xe không được. Cũng chỉ có cái tiếc đó thôi, ngoài ra không tiếc sự ǵ, từ cái ăn mặc cho đến đời sống, sẵn sàng chấp nhận. Chẳng hạn như ở Nha Trang mà muốn đi nơi khác cũng không cần, nghĩa là tùy bề trên thôi, c̣n ước muốn tiện nghi này, tiện nghi kia th́ không cần. 

Thưa thầy, thầy có điều ǵ nhắn nhủ anh em trẻ chúng con không ? với kinh nghiệm, thầy thấy làm thế nào để nuôi được ngọn lửa nhiệt t́nh như lúc mới vào ḍng, để sống đúng tư cách của người Anh em Hèn mọn, gần gũi với tầng lớp bên lề xă hội…

Tôi thấy các thầy trẻ tôi thương, tôi cầu chúc cho các em bước tới. Tự ḿnh bước không được đâu, phải có Chúa d́u dắt th́ mới bước được. Ai cũng mang cái tính yếu đuối xác thịt, thành ra cứ đ̣i hỏi ước muốn hết cái này đến cái kia. Không phải qua một thời gian nào đó là có thể dứt hết được. Có người nói khi nào cắt đầu gối mà không c̣n máu th́ cơn cám dỗ và ước muốn mới không c̣n nữa mà thôi. C̣n bây giờ th́ c̣n trẻ trung, cài ǵ cũng muốn đ̣i hỏi cả, cái ǵ cũng muốn tiện nghi cho ḿnh. nhưng mà hăy cầu xin Chúa cho ḿnh biết từ bỏ cái sự tiện nghi để nhận lấy sự nghèo khó, yêu mến, tuân phục, để đời sống chúng ta thoải mái thong dong bước đi. Tôi luôn cầu nguyện cho anh em trẻ luôn cố gắng. Ơn Chúa, nhưng ḿnh phải cố gắng mới được… Cám ơn thầy rất nhiều về những chia sẻ của thầy, nhất là những lời tâm sự của thầy cho anh em trẻ. Con nghĩ rằng đây là những bài học quư giá cho anh em chúng con.

Người thực hiện: Nguyễn Hải Minh