Lời mở đầu
Nhập đề
Phần I Chương 1
Phần I Chương 2
Phần I Chương 3
Phần I Chương 4
Phần II Chương 1
Phần II Chương 2
Phần II Chương 3
Phần II Chương 4
Phần II Chương 5
Humanae Vitae
Phần Thứ Hai
Một Số Vấn Đề Khẩn Thiết
46. Lời mở đầu. Sau khi tŕnh bày về phẩm giá nhân vị cũng như về một số bổn phận cá nhân hay xă hội mà con người được gọi để chu toàn trong vũ trụ, nay Công Đồng, với ánh sáng Phúc Âm và kinh nghiệm nhân loại, lưu ư mọi người về một số nhu cầu khẩn thiết của thời đại này, và là những nhu cầu đang ảnh hưởng rất nhiều đến nhân loại.
Giữa nhiều vấn đề làm cho mọi người ngày nay quan tâm, nên ghi nhận trước hết những điểm sau đây: hôn nhân và gia đ́nh, văn hoá nhân loại, đời sống kinh tế xă hội và chính trị, hoà b́nh và sự liên đới gia đ́nh các dân tộc. Cần phải dùng những nguyên tắc và ánh sáng bắt nguồn từ Chúa Kitô chiếu giăi từng vấn đề này, để những nguyên tắc và ánh sáng đó hướng dẫn các Kitô hữu và soi sáng mọi người trong công cuộc kiếm t́m giải pháp cho biết bao vấn đề phức tạp nêu trên.
Chương I
Phải Đề Cao Phẩm Giá
Của Hôn Nhân Và Gia Đ́nh 51*
47. Hôn nhân và gia đ́nh trong thế giới ngày nay. Sự lành mạnh của con người cũng như xă hội nhân loại và Kitô giáo liên kết chặt chẽ với t́nh trạng tốt đẹp của cộng đoàn hôn nhân và gia đ́nh. Do đó, cùng với tất cả những ai tán dương các cộng đoàn hôn nhân và gia đ́nh, người Kitô hữu thành thực vui mừng trước những trợ lực khác nhau giúp con người ngày nay tiến tới trong việc cổ vơ cộng đoàn yêu thương ấy cũng như trong sự tôn trọng đời sống; những trợ lực ấy c̣n giúp đỡ các đôi vợ chồng và các bậc làm cha mẹ trong sứ mệnh cao cả của họ. Người Kitô hữu c̣n mong đợi và nỗ lực thực hiện những thành quả tốt đẹp hơn.
Nhưng phẩm giá của định chế ấy không phải ở đâu cũng sáng tỏ như nhau, v́ đă bị lu mờ bởi chế độ đa thê, nạn ly dị, bởi cái mà người ta gọi là tự do luyến ái, cùng những h́nh thức lệch lạc khác. Hơn nữa, t́nh yêu hôn nhân rất thường bị hoen ố v́ ḷng ích kỷ, khoái lạc chủ nghĩa và những lạm dụng bất hợp pháp cản trở sự sinh sản. Ngoài ra, các hoàn cảnh hiện tại về kinh tế, xă hội, tâm lư và chính trị đang gây cho gia đ́nh những xáo trộn trầm trọng. Sau hết, tại một vài nơi trên thế giới, người ta không khỏi lo lắng nhận thấy những vấn đề được phát hiện do sự gia tăng dân số. Tất cả những điều ấy đang làm khắc khoải lương tâm con người 52*. Tuy nhiên, có một điều chứng tỏ sức mạnh và sự bền vững của định chế hôn nhân và gia đ́nh, đó là các biến đổi sâu xa của xă hội hiện tại, mặc dù gây ra nhiều khó khăn, nhưng vẫn rất thường bộc lộ bản chất đích thực của định chế trên bằng nhiều cách.
Bởi vậy, bằng cách làm sáng tỏ hơn một vài chủ điểm trong giáo lư của Giáo Hội, Công Đồng muốn soi sáng và khích lệ người Kitô hữu cũng như mọi người đang cố gắng bảo toàn và cổ vơ phẩm giá tự nhiên cũng như giá trị thiêng liêng cao cả của đời sống hôn nhân.
48. Sự thánh thiện của hôn nhân và gia đ́nh. Đấng Tạo Hoá đă thiết lập và ban những định luật riêng cho đời sống chung thân mật và cho cộng đoàn t́nh yêu vợ chồng. Đời sống chung này được gầy dựng do giao ước hôn nhân, nghĩa là sự ưng thuận cá nhân không thể rút lại 53*. Như thế, bởi một hành vi nhân linh, trong đó, hai vợ chồng tự hiến cho nhau và đón nhận nhau, nhờ sự an bài của Thiên Chúa, phát sinh một định chế vững chắc có giá trị trước mặt xă hội nữa. V́ lợi ích của lứa đôi, của con cái và của xă hội, nên sợi dây liên kết thánh thiện này không lệ thuộc sở thích của con người. Chính Thiên Chúa là Đấng tác tạo hôn nhân, phú bẩm những lợi ích và mục tiêu khác nhau 1; những điều ấy hết sức quan trọng đối với sự tiếp nối nhân loại, sự phát triển cá nhân và phần rỗi đời đời của mỗi thành phần trong gia đ́nh, quan trọng đối với phẩm giá, sự vững chăi, an b́nh và thịnh vượng của chính gia đ́nh và của toàn thể xă hội loài người. Tự bản chất, chính định chế hôn nhân và t́nh yêu lứa đôi qui hướng về việc sinh sản và giáo dục con cái như chóp đỉnh diễm phúc của hôn nhân. Như thế, bởi giao ước hôn nhân, người nam và người nữ “không c̣n là hai, nhưng là một xương thịt” (Mt 19,6), phục vụ và giúp đỡ lẫn nhau bằng sự kết hợp mật thiết trong con người và hành động của họ, cảm nghiệm và hiểu được sự hiệp nhất với nhau mỗi ngày mỗi đầy đủ hơn. Sự liên kết mật thiết vẫn là sự tự hiến của hai người cho nhau cũng như lợi ích của con cái buộc hai vợ chồng phải hoàn toàn trung tín và đ̣i hỏi kết hợp với nhau bất khả phân ly 2.
Chúa Kitô ban dồi dào ơn phúc cho t́nh yêu muôn h́nh ấy, một t́nh yêu phát xuất từ nguồn mạch t́nh yêu Thiên Chúa và được tác thành theo gương kết hiệp của Chúa Kitô và Giáo Hội. Thực vậy, như xưa kia Thiên Chúa đến gặp gỡ dân Ngài bằng một giao ước yêu thương và trung thành 3, ngày nay Đấng Cứu Thế, Bạn Trăm Năm của Giáo Hội 4, cũng đến với đôi vợ chồng qua Bí Tích Hôn Phối. Người c̣n ở lại với họ để hai vợ chồng cũng măi măi trung thành yêu thương nhau bằng sự tự hiến cho nhau như Người đă yêu thương Giáo Hội và đă nộp ḿnh v́ Giáo Hội 5. T́nh yêu vợ chồng đích thực được kết nhập trong t́nh yêu Thiên Chúa, được hướng dẫn và thêm phong phú nhờ quyền năng cứu chuộc của Chúa Kitô và hoạt động cứu rỗi của Giáo Hội, để hai vợ chồng được dẫn dắt cách hữu hiệu đến cùng Thiên Chúa, cũng như được nâng đỡ và kiện cường trong nhiệm vụ cao cả làm cha mẹ 6. Bởi đó, vợ chồng Kitô hữu được củng cố và như được thánh hiến 7 bằng một bí tích riêng để được lănh nhận các bổn phận và phẩm giá của bậc sống họ; nhờ sức mạnh của bí tích này, họ được thấm nhuần tinh thần Chúa Kitô mà chu toàn bổn phận hôn nhân và gia đ́nh của họ, nhờ đó tất cả đời sống của họ được thấm nhuần đức tin, cậy, mến, và càng ngày họ càng tiến gần hơn tới sự trọn lành riêng biệt của họ và sự thánh hoá lẫn nhau; và bởi đấy, cùng nhau tôn vinh Thiên Chúa 54*.
Do đó, được cha mẹ hướng dẫn bằng gương sáng và kinh nguyện gia đ́nh, con cái và tất cả những ai sống trong khuôn khổ gia đ́nh sẽ gặp được con đường nhân ái, cứu độ và thánh thiện dễ dàng hơn. C̣n vợ chồng đă lănh nhận phẩm giá và chức vụ làm cha mẹ sẽ chăm lo chu toàn bổn phận giáo dục, nhất là về phương diện tôn giáo v́ bổn phận này liên hệ đến họ trước hết.
Con cái là những phần tử sống động trong gia đ́nh nên cũng góp phần riêng vào việc thánh hoá cha mẹ. Thực vậy, con cái sẽ đáp lại công ơn cha mẹ với ḷng biết ơn, tâm t́nh hiếu thảo và tin cậy, và sẽ theo đạo làm con mà phụng dưỡng cha mẹ trong nghịch cảnh cũng như trong tuổi già cô quạnh. Mọi người hăy tôn trọng đời sống goá bụa được can đảm tiếp nhận như một tiếp nối ơn gọi hôn nhân 8. Các gia đ́nh hăy quảng đại san sẻ cho nhau những của cải thiêng liêng. Như thế, mỗi gia đ́nh Kitô hữu xuất phát từ hôn nhân, một hôn nhân như là h́nh ảnh và nói lên sự tham dự giao ước yêu thương giữa Chúa Kitô và Giáo Hội 9, nên sẽ biểu hiện trước mặt mọi người sự hiện diện sống động của Đấng Cứu Thế trong thế giới và bản chất đích thực của Giáo Hội qua t́nh yêu, qua niềm quảng đại chấp nhận sinh sản con cái, qua sự hiệp nhất và trung tín của hai vợ chồng cũng như qua sự hợp tác thân ái của mọi thành phần trong gia đ́nh.
49. T́nh yêu vợ chồng. Lời Chúa đă nhiều lần mời gọi những người sắp kết hôn hăy nuôi dưỡng thời kỳ đính hôn bằng một t́nh yêu trong sạch và những người đă thành vợ chồng hăy nâng đỡ cuộc sống lứa đôi bằng một t́nh yêu không chia xẻ 10. 55* Nhiều người hiện thời vốn coi trọng t́nh yêu đích thực giữa vợ chồng, biểu hiện bằng nhiều cách theo những tập tục lành mạnh của mỗi thời đại, mỗi dân tộc. T́nh yêu ấy có đặc tính nhân linh cao cả v́ từ một nhân vị hướng đến một nhân vị khác bằng một t́nh cảm tự ư, do đó bao gồm hạnh phúc toàn diện của con người. Nên t́nh vợ chồng có thể lồng vào những biểu lộ của thể xác và tâm hồn một phẩm giá đặc biệt, và khiến chúng trở nên cao quí như những yếu tố và dấu hiệu đặc thù của t́nh yêu đôi bạn. Bởi một ơn huệ đặc biệt của ơn sủng và của t́nh thương, Chúa đă đoái thương chữa trị, cải thiện và nâng cao t́nh yêu ấy. Một t́nh yêu kết hợp yếu tố nhân loại với yếu tố thần linh như thế phải thấm nhuần cả đời sống và hướng dẫn đôi vợ chồng biết tự do trao hiến cho nhau, qua những tâm t́nh và cử chỉ tŕu mến 11. Hơn nữa, chính nhờ những hành vi quảng đại của ḿnh mà t́nh yêu giữa hai người được trọn vẹn và lớn thêm. T́nh yêu vợ chồng, do đó vượt xa xu hướng nhục dục thuần tuư, và xu hướng này, nếu được tôn thờ một cách ích kỷ, sẽ mau chóng tan biến và kéo theo những hậu quả thảm hại 56*.
Sự âu yếm trên được biểu lộ và hoàn hảo cách đặc biệt qua những động tác riêng của hôn nhân. Bởi vậy, những hành vi thực hiện sự kết hợp thân mật và thanh khiết của đôi vợ chồng đều cao quí và chính đáng. Được thi hành cách thực sự nhân linh, những hành vi ấy biểu hiện và khích lệ sự trao hiến hỗ tương, nhờ đó hai người làm cho nhau thêm phong phú trong hoan lạc và biết ơn 57*. Được bảo đảm v́ tín cẩn nhau và nhất là được chuẩn y bởi bí tích của Chúa Kitô, t́nh yêu ấy trung thành bất khả phân ly giữa cảnh đời thăng trầm, và do đó loại hẳn mọi h́nh thức ngoại t́nh và ly dị. Phải nh́n nhận phẩm giá cá nhân b́nh đẳng giữa vợ chồng trong t́nh tương ái trọn vẹn để nhờ đó, biểu hiện rơ ràng tính cách duy nhất của hôn nhân đă được Chúa xác nhận. Để kiên tŕ gánh vác những bổn phận của ơn gọi Kitô giáo này, cần phải có một nhân đức phi thường: v́ thế, vợ chồng đă được ơn sủng củng cố để sống thánh thiện sẽ ân cần nuôi dưỡng và cầu xin cho được một t́nh yêu vững bền, một tâm hồn đại lượng và một tinh thần hy sinh.
T́nh yêu vợ chồng chân chính sẽ được quí trọng hơn và người ta sẽ nghĩ tưởng về hôn nhân cách lành mạnh hơn, nếu các vợ chồng Kitô hữu làm chứng rơ ràng về sự trung thành và hoà hợp trong t́nh yêu cũng như trong niềm âu lo giáo dục con cái, nếu họ góp công hoạt động trong việc chấn hưng văn hoá, tâm lư và xă hội, một sự chấn hưng cần thiết để đề cao hôn nhân và gia đ́nh. Phải biết hợp thời và hợp cách giáo dục thanh thiếu niên về phẩm giá, phận sự và hành vi thể hiện t́nh vợ chồng, tốt nhất là trong chính khung cảnh gia đ́nh. Nhờ vậy, một khi đă được rèn luyện để giữ đức khiết tịnh, đến tuổi thích hợp, chúng có thể từ thời đính hôn đứng đắn tiến tới hôn nhân.
50. Sự sinh sản trong hôn nhân. Hôn nhân và t́nh yêu vợ chồng, tự bản tính qui hướng về sự sinh sản và giáo dục con cái 58*. Con cái là ơn huệ cao quí nhất của hôn nhân và là sự đóng góp lớn lao kiến tạo hạnh phúc của cha mẹ. Thiên Chúa đă phán: “Đàn ông ở một ḿnh không tốt” (Stk 2,18). Ngài là Đấng “...từ buổi đầu, đă dựng nên một người nam và một người nữ” (Mt 19,4); chính Ngài muốn thông ban cho con người cộng tác một phần đặc biệt vào công việc tạo dựng của Ngài, Ngài đă chúc lành cho người nam và người nữ rồi nói: “Các ngươi hăy tăng gia, sinh sản” (Stk 1,28). Do đó, việc thể hiện đích thực t́nh yêu vợ chồng cũng như toàn thể tổ chức đời sống gia đ́nh phát sinh từ việc thể hiện ấy, đều nhằm giúp đôi vợ chồng can đảm sẵn sàng cộng tác với t́nh yêu của Đấng Tạo Hoá và Cứu Thế, mặc dù không loại bỏ các mục đích khác của hôn nhân. Nhờ đời sống lứa đôi, Ngài làm cho gia đ́nh Ngài ngày càng bành trướng và phong phú hơn 59*.
Bổn phận truyền sinh và giáo dục phải được coi là sứ mệnh riêng biệt của vợ chồng. Trong khi thi hành bổn phận ấy, họ biết rằng ḿnh cộng tác với t́nh yêu của Thiên Chúa Tạo Hoá và như trở thành những kẻ diễn đạt t́nh yêu của Ngài. Bởi vậy, họ sẽ chu toàn bổn phận ḿnh với trách nhiệm của con người và của con người Kitô hữu 60*. Tôn trọng, tuân phục Thiên Chúa, đồng tâm hiệp lực với nhau, họ sẽ tạo được cho ḿnh một phán đoán ngay thẳng: biết xét đến lợi ích riêng của họ cũng như của con cái đă sinh hay tiên liệu sẽ có, nhận định về các hoàn cảnh vật chất hay tinh thần của thời đại và bậc sống, sau hết biết nghĩ đến lợi ích của gia đ́nh, của xă hội trần gian và của chính Giáo Hội. Sự phán đoán ấy, sau cùng chính đôi vợ chồng phải chọn lựa lấy trước mặt Thiên Chúa. Trong cách thế hành động, vợ chồng Kitô hữu hăy ư thức là ḿnh không thể làm theo sở thích, nhưng phải luôn luôn tuân theo tiếng nói của một lương tâm phải được khuôn đúc theo luật Chúa, hăy vâng phục Giáo huấn của Giáo Hội, v́ Giáo Hội có thẩm quyền giải thích luật Chúa dưới ánh sáng Phúc Âm.
Luật Chúa tỏ rơ ư nghĩa đầy đủ của t́nh vợ chồng, bảo vệ và khích lệ mối t́nh ấy đến mức hoàn thiện trên b́nh diện đích thực nhân loại. Bởi thế mà các vợ chồng Kitô hữu tôn vinh Đấng Tạo Hoá và tiến tới sự hoàn thiện trong Chúa Kitô, trong khi tin tưởng vào Chúa Quan Pḥng và trau dồi tinh thần hy sinh 12, để chu toàn bổn phận sinh sản cách quảng đại trong tinh thần trách nhiệm của con người và của con người Kitô hữu. Trong số những đôi vợ chồng theo phương thức ấy để chu toàn bổn phận Thiên Chúa trao phó, phải đặc biệt kể đến những người, sau khi suy xét khôn ngoan và đồng chấp thuận, đă can đảm nhận lănh trách nhiệm dưỡng dục con cái cách xứng đáng, dẫu số con cái ấy khá đông 13.
Tuy nhiên, hôn nhân không phải chỉ được thiết lập để mưu sự truyền sinh mà thôi, nhưng chính đặc tính giao ước bất khả phân ly giữa hai người và lợi ích con cái đ̣i hỏi t́nh yêu hỗ tương của hai vợ chồng phải được phát biểu, thăng tiến và nẩy nở cách chính đáng. Cho nên, ngay trong trường hợp không có con như hằng tha thiết mong mỏi, hôn nhân vẫn tồn tại như một cuộc sống chung và vẫn giữ được giá trị cùng đặc tính bất khả phân ly của ḿnh.
51. Hoà hợp t́nh yêu vợ chồng với việc tôn trọng sự sống con người. Công Đồng biết rằng: muốn tổ chức đời sống vợ chồng cho thuận hoà, đôi bạn thường vấp phải một số t́nh trạng sinh sống khó khăn hiện đại và có thể lâm vào những hoàn cảnh khiến họ không thể gia tăng số con cái, ít là trong một thời gian; đó là lúc phải khó khăn lắm mới duy tŕ được t́nh yêu trung thành và sự chung sống trọn vẹn. Một khi đời sống thân mật vợ chồng bị gián đoạn, sự chung thuỷ thường bị đe doạ và lợi ích con cái có thể bị sút giảm; v́ trong trường hợp này, việc giáo dục cũng như ḷng can đảm sinh thêm con cái đều bị thương tổn 61*.
Có những người dám đưa ra những giải pháp bất lương để giải quyết vấn đề trên đây, họ không ngần ngại xử dụng cả những hành động sát nhân. Nhưng Giáo Hội nhắc lại rằng không thể có mâu thuẫn thực sự giữa những lề luật của Thiên Chúa liên quan đến việc truyền sinh và những luật liên quan đến việc phát triển t́nh yêu vợ chồng đích thực.
Thực vậy, Thiên Chúa là Chúa sự sống, đă trao cho con người nhiệm vụ cao cả là bảo tồn sự sống, và họ phải chu toàn bổn phận ấy cách xứng hợp với con người. Do đó, sự sống ngay từ lúc thụ thai phải được giữ ǵn hết sức cẩn thận; phá thai và sát nhi là những tội ác ghê tởm. Dục tính cũng như khả năng sinh sản của con người trổi vượt một cách kỳ diệu hơn những ǵ thấy được ở những cấp sinh vật thấp hơn. Bởi vậy, chính những hành vi đặc thù của đời sống vợ chồng, được thực hiện đúng theo phẩm giá đích thực của con người, đều phải được kính cẩn tôn trọng. V́ thế, khi cần hoà hợp t́nh vợ chồng với việc truyền sinh trong một tinh thần trách nhiệm, phải ư thức rằng giá trị luân lư của hành động không chỉ lệ thuộc vào ư muốn thành thực và việc cân nhắc các lư do, nhưng phải được thẩm định theo những tiêu chuẩn khách quan suy diễn từ bản tính của nhân vị và của hành động nơi nhân vị; những tiêu chuẩn ấy sẽ tôn trọng ư nghĩa trọn vẹn của sự trao hiến và sinh sản con cái trong khung cảnh t́nh yêu đích thực. Đó là điều không thể thực hiện được nếu không thực tâm vun trồng đức khiết tịnh trong bậc vợ chồng. Trong việc điều hoà sinh sản, con cái của Giáo Hội trung thành với những nguyên tắc vừa viện dẫn, không được dùng những phương pháp mà Giáo Huấn đă bác bỏ khi giải thích luật Thiên Chúa 14. 62*
Ngoài ra, mọi người đều phải ư thức rằng: đời sống nhân loại và bổn phận lưu truyền sự sống ấy không chỉ giới hạn ở đời này cũng như không thể hiểu và đo lường được ở đời này, nhưng luôn qui chiếu về định mệnh vĩnh cửu của con người.
52. Bổn phận của mọi người trong việc thăng tiến hôn nhân và gia đ́nh. Gia đ́nh là một trường học phát triển nhân tính. Nhưng để gia đ́nh có thể sống trọn vẹn và chu toàn sứ mệnh ḿnh, cần phải biết hoà hợp tâm hồn: vợ chồng phải cùng nhau bàn định cũng như cha mẹ phải ân cần cộng tác trong việc giáo dục con cái. Sự hiện diện tích cực của người cha giúp ích rất nhiều cho việc đào tạo con cái, nhưng cũng phải làm sao giữ được cho người mẹ vai tṛ chăm sóc gia đ́nh, v́ con cái, nhất là khi thơ bé, rất cần đến sự chăm sóc ấy; tuy nhiên, vẫn không được coi thường sự thăng tiến hợp lư của người phụ nữ trên b́nh diện xă hội. Phải giáo dục con cái thế nào để khi đến tuổi trưởng thành chúng có thể chọn bậc sống và theo ơn gọi, ngay cả ơn gọi tu tŕ, với ư thức trách nhiệm đầy đủ; và nếu kết hôn, chúng có thể lập gia đ́nh riêng trong những điều kiện luân lư, xă hội và kinh tế thuận lợi. Bổn phận của cha mẹ hay người giám hộ là hướng dẫn những người trẻ khi lập gia đ́nh, dùng lời khuyên nhủ khôn ngoan sao cho họ sẵn sàng nghe theo; tuy nhiên, phải cẩn thận, không dùng áp lực trực tiếp hay gián tiếp ép buộc họ kết hôn hay chọn bạn đường 63*.
Như thế, gia đ́nh trở thành nền tảng của xă hội v́ là nơi mà nhiều thế hệ gặp gỡ và giúp nhau nên khôn ngoan đầy đủ hơn cũng như giúp nhau hoà hợp những quyền lợi cá nhân với những đ̣i hỏi khác của cuộc sống xă hội. Bởi đó, tất cả những ai có ảnh hưởng trên các cộng đoàn và tập thể xă hội phải góp công hữu hiệu thăng tiến hôn nhân và gia đ́nh. Chính quyền phải nh́n nhận, bênh vực và phát huy tính chất đích thực của hôn nhân và gia đ́nh, phải bảo vệ nền luân lư chung và giúp cho gia đ́nh được sung túc, v́ đó là những bổn phận mà chính quyền phải coi như một sứ mệnh thiêng liêng phải chu toàn. Lại phải bảo đảm cho cha mẹ quyền sinh sản và giáo dục con cái trong khung cảnh gia đ́nh. Phải soạn thảo được những bộ luật biết tiên liệu và đề ra được nhiều sáng kiến để bảo vệ và nâng đỡ cả những người v́ rủi ro mà không có gia đ́nh.
Người Kitô hữu biết lợi dụng thời đại 15 và phân biệt những ǵ trường tồn với những h́nh thức hay thay đổi, phải nhiệt thành đề cao những giá trị hôn nhân và gia đ́nh bằng chứng tá của chính đời sống ḿnh cũng như bằng hành động hợp tác với những người thiện chí. Như vậy, sau khi vượt qua các trở ngại, họ sẽ thoả măn được những nhu cầu của gia đ́nh và cung cấp cho gia đ́nh những tiện nghi hợp với thời đại mới. Muốn đạt được mục đích ấy, rất cần đến ư thức Kitô giáo của các tín hữu, lương tâm luân lư ngay thẳng của mọi người cũng như sự khôn ngoan và khả năng chuyên môn của những ai am tường các môn học đạo.
Các vị thông thạo khoa học, nhất là các khoa sinh vật học, y học, xă hội và tâm lư học, có thể giúp ích rất nhiều cho hôn nhân, gia đ́nh cũng như sự an b́nh lương tâm, nếu họ hiệp lực nghiên cứu và cố gắng làm sáng tỏ hơn nữa về những điều kiện khác nhau giúp con người điều hoà sinh sản cách lương thiên.
Sau khi được học hỏi đầy đủ về các vấn đề thuộc phạm vi gia đ́nh, các linh mục có bổn phận nâng đỡ ơn gọi của vợ chồng trong đời sống hôn nhân và gia đ́nh bằng những phương tiện mục vụ khác nhau, như rao giảng lời Chúa, lễ nghi phụng vụ hay những trợ lực thiêng liêng khác. Các ngài cũng phải nhân hậu và nhẫn nại nâng đỡ họ trong lúc gặp khó khăn, và khích lệ họ trong t́nh bác ái để họ tạo nên những gia đ́nh thực gương mẫu rạng ngời 64*.
Các tổ chức hoạt động tông đồ, nhất là những hiệp hội gia đ́nh, phải cố gắng bằng lư thuyết và hành động nâng đỡ các thanh thiếu niên và chính các đôi vợ chồng, nhất là những đôi mới kết hôn, đồng thời huấn luyện cho họ về đời sống gia đ́nh, xă hội và việc tông đồ.
Sau hết chính các đôi vợ chồng, được tạo thành giống h́nh ảnh Thiên Chúa và được an định trong cấp bực của các nhân vị, hăy kết hợp trong t́nh tương thân tương ai, đồng tâm hiệp ư và thánh hoá lẫn nhau 16, để trong khi theo Chúa Kitô là nguyên lư sự sống 17, giữa những nỗi vui mừng và hy sinh của ơn gọi và qua t́nh yêu chung thuỷ, họ trở nên chứng nhân của mầu nhiệm t́nh thương mà Chúa đă tỏ ra cho thế giới qua sự chết và sự sống lại của Người 18.
Chú Thích:
51* 1) Giới thiệu: Gia đ́nh là nền tảng của xă hội (số 47a), nhưng hiện nay bị nhiều vết nhơ (b), nên Công Đồng muốn góp phần giáo lư để nâng cao gia đ́nh và hôn nhân (c).
2) Diễn tả gia đ́nh cách đại cương: Bản tính, khởi sự, giá trị và chiều hướng của hôn nhân (số 48a). Tính cách cao siêu của t́nh yêu hôn nhân (b). Đời sống gia đ́nh hướng về Chúa (c). Vai tṛ của mỗi người trong gia đ́nh và việc tông đồ của họ (d).
3) T́nh yêu hôn nhân: tính cách (số 49a), phương cách biểu lộ nó (b), phải phổ biến quan niệm đích thực về nó (c).
4) Con cái: Hôn nhân hướng về việc sinh sản con cái (số 50a). Kẻ làm cha mẹ phải có trách nhiệm (b). Sinh sản con cái không phải là mục đích duy nhất (c).
5) Những khó khăn: gặp phải khi duy tŕ t́nh yêu đồng thời phải tôn trọng sự sống (số 51a). Những giải pháp không được áp dụng (b). Những tiêu chuẩn để chọn giải pháp (c,d).
6) Mục vụ gia đ́nh: Ở trong gia đ́nh (số 52a), trong đại gia đ́nh và xă hội (b). Việc tông đồ của gia đ́nh (c). Phần đóng góp của khoa học gia chuyên môn (d), của Linh Mục (e), của đôi hôn nhân (f).
52* Hôn nhân và gia đ́nh là tế bào đầu tiên đồng thời là nền tảng của xă hội cũng như của Giáo Hội. Công Đồng muốn góp phần để bảo vệ hôn nhân v́ ở nhiều nơi hôn nhân bị tội lỗi làm hoen ố. Công Đồng nhắc đến chế độ đa thê, ngược lại với tính cách hợp nhất của hôn nhân (số 48a phần cuối và 49b); ly dị, trái ngược với tính bất khả phân ly; tự do luyến ái tức sống chung mà không chấp nhận liên hệ hôn nhân. Công Đồng c̣n nói chung về những h́nh thức “lệch lạc khác”: chẳng hạn hôn nhân thí nghiệm, nghĩa là khi chưa có con th́ chưa thành bất khả phân ly; hôn nhân ép buộc của thanh niên thiếu nữ không ưa nhau, v.v... Hôn nhân hợp nhất và duy nhất c̣n có thể mất ư nghĩa cao đẹp do ḷng ích kỷ của đôi bên, do khoái lạc chủ nghĩa, do những tội lỗi liên quan tới việc sinh sản.
Nhưng c̣n có nhiều hoàn cảnh khác cũng có thể gây nên những khó khăn và dịp tội cho hôn nhân. Công Đồng nhắc đến hoàn cảnh kinh tế: chẳng hạn tiền lương không đủ để nuôi dưỡng và giáo dục con cái; hoàn cảnh tâm lư và xă hội: như quan niệm mới về địa vị người phụ nữ, hay là môi trường sinh sống quá chú ư đến t́nh dục; hoàn cảnh dân sự: như lề luật trái ngược nguyên tắc luân lư, ví dụ việc phá thai, giải phẫu để ngăn cản khả năng sinh sản, v.v...; hoàn cảnh nhân khẩu gia tăng tại nhiều nơi cũng có thể đe doạ nền kinh tế của các quốc gia đang mở mang.
Trong thông điệp Humanae Vitae, Đức Giáo Hoàng Phaolô VI công nhận đó là những lư do đă khiến Giáo Hội xét lại lập trường (số 2-5).
53* Đây là một định nghĩa của hôn nhân đáng cho ta lưu ư tới: a) cốt yếu là cùng một đời sống và cùng một t́nh yêu đặc biệt, b) tuỳ theo luật Chúa là Đấng đă sáng tạo hôn nhân, c) bắt đầu do sự ưng thuận nhau của hai người nam và nữ. Đối tượng của sự ưng thuận ấy là chính con người, hai con người tự hiến cho nhau và đón nhận nhau. Hai người: chứ không phải chỉ quyền lợi trên thân xác của ḿnh mà thôi (như, theo Giáo Luật khoản 1081 đoạn 2, Thông điệp Casti Connubii của Đức Piô XI đă xác nhận: x. AAS 22 (1930), 541; Dz 3701/2225). Hai bên sẽ nên một về mọi phương diện: sinh lư, tâm lư, xă hội và đạo đức. Kết quả là một tổ chức vững chắc không phải tự ư riêng của đôi bên, nhưng theo ư định của Thiên Chúa. Tổ chức này có nhiều mục đích (số 50b) và mưu ích không những cho đôi bên mà c̣n cho gia đ́nh và xă hội nữa.
1 Xem T. Augustinô, De bono conjugali: PL 40, 375-376 và 394. - T. Tôma, Summa Theol., Suppl. Quaest. 49, art. 3 ad 1. - Decretum pro Armenis: Dz 702 (1327). - Piô XI, Tđ. Casti connubii: AAS 22 (1933), trg 543-555; Dz 2227-2238 (3703-3714).
2 Xem Piô XI, Tđ. Casti Connubii: AAS 22 (1930), trg 546-547; Dz 2231 (3706).
3 Xem Os 2; Gier 3,6-13; Ez 16 và 23; Is 54.
4 Xem Mt 9,15; Mc 2, 19-20; Lc 5,34-35; Gio 3,29; 2Cor 11,2; Eph 5,27; Kh 19,7-8; 21,2 và 9.
5 Xem Eph 5,25.
6 Xem CĐ Vat. II, Hiến chế tín lư về Giáo Hội Lumen gentium: AAS 57 (1965), trg 15-16; 40-41; 47.
7 Xem Piô XI, Tđ. Casti Connubii: AAS 22 (1930), trg 583.
54* Hai đoạn 48ab nhấn mạnh rằng hôn nhân là một trong những ơn kêu gọi của Chúa để con người thánh hoá bản thân. Thiên Chúa đă sáng lập hôn nhân và quyết định bản tính của nó, mục đích, tính cách chính yếu cũng như đă thánh hoá nó và nâng cao nó làm thành một bí tích giúp đôi bên làm tṛn nghĩa vụ và sống đức ái (x.Hiến chế tín lư về Giáo Hội 35c; 41e; và sau này: số 52g).
Hai vợ chồng được mời gọi để thánh hoá bản thân: 1) bằng cách sống t́nh yêu riêng biệt (số 49-50a), 2) cũng như nhờ phận vụ làm cha làm mẹ (số 50).
8 Xem 1Tm 5,3.
9 Xem Eph 5,32.
10 Xem Stk 2, 22-24; Cn 5,18-20; 31,10-31; Tob 8,4-8; Dtc 1,1-3; 2,16; 4,16-5,1; 7,8-11; 1Cor 7,3-6; Eph 5,25-33.
55* Sách Sáng Thế Kư thuật lại hai câu chuyện khác nhau về Chúa dựng nên loài người. Từ 1,1 đến 2,4 nhấn mạnh sự khác nhau của hai giống nam và nữ, cốt để hai bên phối hợp và sinh con. Từ 2,5 đến 2,25 Thánh Kinh nói rằng người nữ được dựng nên sau và bởi người nam, giống như người nam, để nhấn mạnh người nam và nữ là để bổ túc cho nhau nhờ sự phối hợp nên “một thân thể” (trong Thánh Kinh danh từ này không chỉ nói về thân xác, nhưng ám chỉ tới toàn thể con người). Nên việc hai giống hướng về nhau, cũng như t́nh yêu giữa người nam và người nữ và cả tính dục nữa đều do Thiên Chúa dựng nên và là tốt đẹp. Tính dục không phải là kết quả của tội tổ tông. Tội ấy chỉ gây nên sự rối loạn của một thứ tính dục không c̣n tùng phục lư trí (Stk 3,7-16).
Qua các chuyện về tổ phụ, Thánh Kinh nhấn mạnh phương diện sinh sản: các ngài đă chấp nhận chế độ đa thê (v.d. Stk 16,1; 29,15-30) và việc lấy vợ lẽ (30,3-12). Không sinh đẻ được, là v́ Chúa phạt (15,3).
Các sách Khôn Ngoan (đặc biệt là Diễm T́nh Ca) ca tụng t́nh yêu vợ chồng, mà không đề cập đến việc sinh sản một cách rơ ràng. T́nh yêu ấy là t́nh yêu xác thịt (xem vd. Cn 5,15-20).
Phần các tiên tri khi các ngài so sánh giao ước giữa Thiên Chúa và dân Israel với t́nh yêu vợ chồng, các ngài đă mặc nhiên nêu ra lư tưởng t́nh yêu đối với hôn nhân.
11 Xem Piô XI, Tđ. Casti Connubii: AAS 22 (1930), trg 547-548; Dz 2232 (3707).
56* Đức Phaolô VI (Humanae Vitae số 8-9) diễn tả t́nh yêu vợ chồng như sau: 1) nguồn gốc của nó là Thiên Chúa, 2) nó tốt đẹp v́ trong đó hai người tự hiến cho nhau để trở nên một và trau giồi cho nhau, 3) nó tượng trưng sự phối hợp giữa Chúa Kitô và Giáo Hội, 4) nó là t́nh yêu nhân bản: vừa cảm giác vừa thiêng liêng, phát sinh từ ư chí tự do, chứ không chỉ do t́nh cảm và bản năng mà thồi, 5) nó trọn vẹn, nghĩa là khiến hai bên chia sẻ mọi sự và t́m mưu ích cho bạn hơn là cho ḿnh, 6) nó chung thuỷ và duy nhất đến giờ chết, 7) và đưa tới kết quả ngoài ích lợi cho đôi bên, nghĩa là nó hướng về việc sinh sản con cái.
57* Tất cả những cử chỉ âu yếm thân xác, đến chính việc phối hợp mật thiết, đều là phương pháp riêng biệt để biểu lộ, thể hiện và cổ vơ t́nh yêu hôn nhân. Là những hành động của con người, của con Thiên Chúa, để sống ơn gọi của ḿnh, hành động đó không có ǵ là bất xứng. Không phải hôn nhân cho phép để thực hành những điều đê tiện. Hôn nhân thường thường đ̣i hỏi những hành động ấy, cốt như phương pháp để thể hiện ơn gọi của Chúa. Việc thú vật cũng có những tác động tương tự bên ngoài, không nên gây ra sự ngộ nhận. Dĩ nhiên đôi vợ chồng phải thực hiện những hành động đó một cách xứng hợp với con người, nghĩa là một cách hợp lư và hợp đức tin, chứ không phải chỉ v́ bản năng tính dục, v́ ích kỷ và bất chấp hoàn cảnh của bạn ḿnh, của con cái, của gia đ́nh và của xă hội.
58* Hôn nhân là để hai vợ chồng yêu nhau, hiệp nhất với nhau, bổ túc cho nhau, hay là để sinh sản con cái? Trước khi có Công Đồng, giáo lư công giáo trả lời: mục đích thứ nhất là để sinh sản con cái. C̣n việc vợ chồng giúp đỡ nhau và việc kết hiệp tính dục với nhau là mục đích thứ nh́ và phụ thuộc. Trong ghi chú 1 (số 48a) Công Đồng nhắc lại vài tài liệu phân biệt các mục đích như thế. Dĩ nhiên giáo lư đă không coi thường t́nh yêu vợ chồng, bởi v́ ba mục đích ấy đều phải được thực hành trong bầu không khí yêu nhau. Nhưng Công Đồng đă nhấn mạnh đến t́nh yêu trong khi không chỉ lưu ư đến khía cạnh pháp lư của hôn nhân, nhưng đă đề cao phương diện nhân vị. Nên, bây giờ ta phải nói rằng hôn nhân là để hai bên yêu nhau và tự hiến cho nhau, nhờ đó mà sinh sản con cái, v́ chính t́nh yêu vợ chồng cũng như hôn nhân đều hướng về việc sinh sản. Giữa t́nh yêu vợ chồng và việc sinh sản con cái không có sự mâu thuẫn ǵ cả, trái lại nếu bỏ một trong hai, th́ sẽ không thể hiểu điều kia được. Yêu nhau với t́nh yêu này (hôn nhân) mà lại cố gắng ngăn cản việc sinh sản con cái đấy là điều mâu thuẫn. Trái lại, muốn có con mà không chịu yêu nhau th́ không xứng hợp với phẩm giá con người. Tự hiến cho nhau, nhưng cùng một lúc cố ư loại trừ khả năng cao quí nhất của ḿnh là khả năng làm cha làm mẹ, có phải tự hiến ḿnh trọn vẹn không? có phải yêu thật không?
59* Công Đồng không bằng ḷng phân biệt các mục đích như cũ. Chỉ nhắc lại hai mục đích quan trọng nhất là tự hiến cho nhau và sinh sản con cái. Thực ra, hai mục đích này (và nhiều mục đích khác để phát triển nhân phẩm về mọi phương diện...) đều là chính yếu, nghĩa là hôn nhân đ̣i hỏi quyền lợi để hai bên có thể nhờ nhau mà đạt tới những mục đích ấy. Lập khế ước hôn nhân, nhưng loại trừ quyền lợi để sinh sản con cái thật là vô lư và khế ước không thành. Vậy th́, cố ư loại trừ quyền lợi để yêu nhau và để tự hiến cho nhau, cũng là vô lư, v́ khế ước này cốt để trao đổi cho nhau.
60* Ở đây Công Đồng dạy một giáo lư mới mẻ: lập gia đ́nh để (nhờ t́nh yêu nhau) làm cha và làm mẹ; nói như thế th́ chưa đủ. Phải nói thêm: để làm bậc cha mẹ có trách nhiệm! Như thế có nghĩ a ǵ? Công Đồng dạy: 1) sinh sản con cái là sứ mệnh của vợ chồng, 2) phải thực hành như là cộng tác viên của Chúa và là “thông ngôn viên” cho t́nh yêu của Chúa (nghĩa là: t́nh yêu Chúa luôn luôn muốn dựng nên con người mới, nhưng hai vợ chồng phải t́m hiểu ư Chúa trong hoàn cảnh thực tế của họ), 3) thực hành với ḷng kính trọng Thiên Chúa, 4) và tin cậy Ngài, 5) cũng như với tinh thần hy sinh, 6) để vinh danh Chúa, 7) và thánh hoá bản thân.
Theo các nguyên tắc ấy, vợ chồng nên sinh hạ bao nhiêu con cái? Trước đây những tín hữu đạo đức có lẽ đă trả lời: “Chúa muốn bao nhiêu th́ chúng con sẽ sinh ra bấy nhiêu”. Nhưng câu đó không hợp với giáo lư như Công Đồng dạy. Không khác ǵ với lập trường của người chỉ ham mê khoái lạc và do đó sẽ áp dụng các phương pháp để ngăn cản sự sinh sản, câu ấy có thể tỏ ra ư muốn đề cao nguyên tắc “phải thoả măn tính dục” trước đă! Như vậy chưa phải là có trách nhiệm. Bởi đó Công Đồng ngợi khen những vợ chồng sẵn sàng có đông con, nhưng rồi dạy rằng họ phải quyết định số con cái có thể có theo những nguyên tắc sau đây: 1) ích lợi về mọi phương diện của hai vợ chồng (ví dụ: người mẹ có đủ sức không?) 2) ích lợi của con cái (ví dụ gia đ́nh có đủ phương tiện để giáo dục chúng nó không?) 3) tuỳ theo thời gian, hoàn cảnh vật chất và tinh thần, 4) tuỳ theo ích lợi của đại gia đ́nh, của xă hội và của Giáo Hội.
Chính vợ chồng phải quyết định số con, chứ không phải chỉ người chồng hay ông bà. Họ sẽ quyết định theo lương tâm của họ: một lương tâm cố gắng hiểu biết luật Chúa như Giáo Hội tŕnh bày.
Đức Phaolô VI (Humanae Vitae số 10) nhấn mạnh rằng chính t́nh yêu hôn nhân đ̣i hỏi trách nhiệm này. Ngài cũng cắt nghĩa trách nhiệm: 1) theo phương diện sinh lư là tôn trọng lề luật của các tiến triển sinh lư (nó cũng thuộc về nhân vị), 2) theo phương pháp chế ngự các xu hướng bản năng và dục vọng, đó là biết tự chủ theo lư trí, 3) theo phương diện hoàn cảnh vật lư, kinh tế, tâm lư, xă hội, đó là quyết định tuỳ theo hoàn cảnh cho phép thêm con, hay không, 4) theo phương diện luân lư, có trách nhiệm là quyết định và thực hiện quyết định đó một cách thích hợp với nhiệm vụ đối với Chúa, đối với chính ḿnh, đối với gia đ́nh và xă hội. Lương tâm của hai vợ chồng không tự ư tạo ra con đường tốt đẹp cho ḿnh, nhưng nó phải khám phá ra con đường ấy nơi bản tính hôn nhân và nơi bản tính các hoạt động hôn nhân, theo như Giáo Hội cắt nghĩa.
Về phương pháp cụ thể khi vợ chồng cần hạn chế sinh sản, xin coi số 51.
12 Xem 1Cor 7,5.
13 Xem Piô XII, Huấn từ Tra le Visite, 20-1-1958: AAS 50 (1958), trg 91.
61* Vấn đề hạn chế sinh sản là vấn đề về các phương pháp. Vợ chồng muốn sống hợp với lư tưởng hôn nhân đă được tŕnh bày ở trên, lắm lúc sẽ phải hạn chế số con. Nhưng không gần gũi nhau, hay chỉ theo chu kỳ của người vợ, có thể làm hại cho t́nh yêu nhau, do đó cũng làm hại cho đời sống hôn nhân và cho con cái nữa. Công Đồng không giấu kín sự kiện này. Vậy khi cần hạn chế số con, có thể áp dụng phương pháp nào? Công Đồng chỉ trả lời một cách đại cương mà thôi: phải loại trừ phương pháp xấu xa, như giết người (số 51b), phá thai và giết trẻ em (số 51c). Rồi Công Đồng dạy nguyên tắc phải áp dụng trong việc chọn lựa phương pháp. Phương pháp bao giờ cũng phải 1) tôn trọng giá trị của sứ mệnh lưu truyền sự sống và tôn trọng phẩm giá con người, 2) nó không thể trái ngược lề luật của Chúa về việc lưu truyền mạng sống, 3) vợ chồng phải có ư ngay lành, nhưng chưa đủ, 4) chính phương pháp phải xứng hợp với các qui tắc khách quan về luân lư, 5) đó là những qui tắc dựa trên bản tính con người và tác động của con người, 6) nên phương pháp phải không được xâm phạm ư nghĩa t́nh yêu hôn nhân là tự hiến cho nhau, và tính cách nhân bản của việc sinh sản con cái, 7) bởi đó, đức trinh khiết hôn nhân là cần thiết, 8) cũng như ḷng trung thành với Giáo Huấn của Giáo Hội.
14 Xem Piô XI, Tđ. Casti Connubii: AAS 22 (1930), trg 559-561: Dz 2239-2241 (3716-3718). - Piô XII, Huấn từ cho Đại hội Hiệp hội các Nữ Hộ Sinh Ư, 29-10-1951: AAS 43 (1951), trg 835-854. - Phaolô VI, Huấn từ cho các Nghị Phụ Hồng Y, 23-6-1964: AAS 56 (1964), trg 581-589. Theo lệnh của ĐGH, một số vấn đề cần t́m hiểu sâu xa hơn đă được trao cho một uỷ ban đặc trách nghiên cứu về dân số, gia đ́nh, tỉ số sinh sản, để sau khi cộng tác hoàn thành, ĐGH có thể thẩm định. Và với giáo huấn hiện thời của Giáo Hội, Thánh Công Đồng không có ư cấp thời đề ra những giải pháp cụ thể.
62* Ghi chú 14 tŕnh bày lư do tại sao Công Đồng không phát biểu ư kiến về phương pháp cụ thể do khoa học đă khám phá ra, như thuốc viên, ṿng xoắn, v.v... Đức Giáo Hoàng Phaolô VI đă nhờ uỷ ban do Đức Gioan XXIII thiết lập nhằm học hỏi về các vấn đề gia đ́nh, để nghiên cứu vấn đề hạn chế sinh sản. Ủy ban gồm có các nhà thần học, xă hội học, bác sĩ, các đôi vợ chồng (trên 70 hội viên) đă làm việc từ năm 1963 đến cuối năm 1967. Theo như chính Đức Giáo Hoàng xác nhận (Humanae Vitae số 6) đa số các hội viên bênh vực lập trường chấp nhận bất cứ phương pháp nào để hạn chế sinh sản. Không nhắc đến ḷng ích kỷ, ham khoái lạc, sợ trách nhiệm nặng nề trong việc sinh sản và giáo dục con cái, kể cả lập trường chống đối Giáo Hội cũng như lập trường kinh tế và chính trị của một số quốc gia, Ấn Độ chẳng hạn..., chính Đức Giáo Hoàng đă chỉ nhắc lại lư do của đa số trong uỷ ban: 1) Có lư do ngoại tại, nghĩa là những lư do không trực tiếp quan hệ tới vấn đề, như việc dân số gia tăng quá mau; những hoàn cảnh làm việc, nhà ở, kinh tế; quan niệm mới mẻ về nhân phẩm phụ nữ và vai tṛ của phụ nữ trong xă hội; việc sinh sản con cái đ̣i hỏi hy sinh đôi khi tới mức độ anh hùng (Humanae Vitae số 2-3). 2) Cũng có lư do nội tại như quan niệm về giá trị t́nh yêu hôn nhân và cử chỉ xác thịt; quyền năng của con người trên thiên nhiên và bản thân; nguyên tắc toàn diện, nghĩa là hôn nhân hướng về con cái nhưng không phải từng hoạt động vợ chồng phải trực tiếp hướng về nó; nguyên tắc phải chọn sự xấu nhẹ hơn, nghĩa là thà áp dụng phương pháp nhân tạo để hạn chế sinh sản c̣n hơn là mất t́nh yêu vợ chồng và hạnh phúc gia đ́nh (Humanae Vitae số 2-3; 14, 16-17).
Ngày 25-7-1968 Đức Phaolô VI “nhận sứ mệnh Chúa Kitô đă trao phó” (Humanae Vitae số 6) công bố câu trả lời về vấn đề các phương pháp cụ thể: “Cấm bất cứ hành động nào nhằm ngăn chặn sự sinh sản, dù như một mục đích hay chỉ như phương tiện, dù có hành động như vậy trước việc vợ chồng, hay là khi việc vợ chồng đang tiến tới hậu quả tự nhiên của nó” (Humanae Vitae số 14). Nghĩa là không được phép dùng thuốc viên ngăn cản thụ thai (nó có thể giết tinh trùng, giết trứng, ngăn cản trứng chín rụng, ngăn cản tinh trùng vào trong trứng), cấm dùng thuốc viên phá thai, đặt ṿng xoắn vào tử cung, dùng bao cao su của đàn ông hay đồ giữ bộ phận của đàn bà, giải phẫu để cắt hay buộc các ống dẫn tinh dịch hay trứng, hoạt động như Onan (Stk 38,9: cố ư xuất tinh ở ngoài), cấm phá thai... V́ mỗi khi vợ chồng giao hợp với nhau, việc hôn nhân phải được mở ngỏ để “có thể lưu truyền mạng sống” (Humanae Vitae số 11).
Đức Giáo Hoàng “nhận sứ mệnh Chúa Kitô đă trao phó” mà dạy con cái Giáo Hội phải bỏ ư kiến riêng (Humanae Vitae số 28) và hơn nữa phải vâng lời mặc dù có thể là rất khó (Humanae Vitae số 19-20) bởi v́ phải vâng theo luật của Giáo Hội và luật của Chúa (Humanae Vitae số 18).
Đức Giáo Hoàng đă áp dụng nguyên tắc Công Đồng Vaticanô II lập ra và đă công nhận rằng nếu cố ư ngăn cản việc thụ thai khi vợ chồng ăn ở với nhau, hành động đó không c̣n giữ ư nghĩa sâu xa của t́nh yêu và của hôn nhân, cũng như của tác động hôn nhân như Thiên Chúa đă muốn (Humanae Vitae số 9-13).
63* Các gia đ́nh và đại gia đ́nh (kể cả các linh mục lo cho đôi tân hôn) nên lưu ư tới câu này của Công Đồng. V́ ép duyên không những là tội bất công đối với thanh niên thiếu nữ có quyền lợi bất khả xâm phạm để lập gia đ́nh và chọn người bạn, mà c̣n gây nên nhiều khó khăn và nhiều dịp tội lỗi, không kể trường hợp hôn nhân bất thành v́ mặc dầu hai bên đă ưng thuận, nhưng chỉ v́ sợ hăi quá đáng (Giáo luật, khoản 1087). Lạm dụng ḷng hiếu thảo của con ḿnh để ép duyên là điều không thích hợp với giáo lư công giáo.
15 Xem Eph 5,16; Col 4,5.
64* Công Đồng lập lại hai nhiệm vụ chính của các linh mục lo cho đôi tân hôn là: 1) giáo dục đôi bên về ơn kêu gọi, về lư tưởng, về đời sống gia đ́nh, về những khó khăn, v.v..., 2) nâng đỡ các cặp vợ chồng gặp khó khăn với ḷng nhân từ và kiên nhẫn. Do đó việc khảo kinh hai bên sắp lập gia đ́nh và sau đó chỉ lo việc rửa tội cho con cái và dạy giáo lư, ban bí tích cho kẻ liệt... th́ chưa đủ.
Các ngài nên đặc biệt lưu ư tới tinh thần mới trong việc mục vụ (khi ngồi toà chẳng hạn). “Trong việc này (tức việc dạy toàn bộ giáo lư, bất chấp những khó khăn sẽ gặp phải như khi đề cập tới vấn đề nghiêm cấm sự áp dụng các phương pháp hạn chế sinh sản chẳng hạn), cần phải giữ đức nhẫn nại và nhân từ như chính Chúa đă làm gương trong cách đối xử với mọi người. Chúa... đă giữ thái độ quyết liệt đối với tội lỗi, nhưng đồng thời đă tỏ ḷng thương xót đối với con người. Khi gặp khó khăn, chớ ǵ các đôi vợ chồng luôn luôn t́m thấy nơi lời nói và nơi tâm hồn của các linh mục, tiếng vang lời nói và t́nh yêu của Chúa Cứu Thế” (Humanae Vitae số 29). Chúa không đuổi kẻ sa ngă v́ yếu đuối...
16 Xem Sacramentarium Gregorianum: PL 78, 262.
17 Xem Rm 5,15 và 18; 6, 5-11; Gal 2,20.
18 Xem Eph 5,25-27.